Een Gira schakelaar aansluiten begint niet bij de draden, maar bij het bepalen welk type schakelaar en schakeling je hebt. Een gewone lichtschakelaar wordt namelijk anders aangesloten dan een wisselschakelaar of serieschakelaar. Controleer daarom eerst het artikelnummer en de symbolen op het Gira-basiselement. Schakel daarna de groep uit en stel met een geschikte tweepolige spanningstester vast dat de bedrading spanningsloos is. In deze handleiding lees je hoe je de verschillende situaties herkent en waar je bij het aansluiten op moet letten.
Belangrijk: een lichtschakelaar maakt deel uit van de vaste 230V-installatie. Werk alleen aan de installatie als je weet wat je doet. Kun je niet betrouwbaar bepalen welke geleider welke functie heeft? Laat de aansluiting dan uitvoeren of controleren door een elektricien.
Kijk eerst welke Gira schakelaar je hebt
Aan de voorkant lijken veel Gira schakelaars op elkaar. Het belangrijkste deel zit achter de afdekking: het basiselement dat in de inbouwdoos zit.
Haal daarom niet meteen alle draden los.
Controleer eerst:
- het artikelnummer op het basiselement;
- de symbolen bij de aansluitklemmen;
- hoeveel aansluitingen het element heeft;
- hoeveel schakelaars dezelfde lamp bedienen;
- of één of twee lampen met de schakelaar worden bediend.
Met het artikelnummer kun je bij Gira de technische gegevens en het officiële aansluitschema van het betreffende element opzoeken. Dat is betrouwbaarder dan bepalen waar een draad hoort op basis van alleen de plaats van een aansluitgat.
Welke schakeling heb je?
Kijk vervolgens naar wat de schakelaar in huis doet.
| Situatie | Waarschijnlijk type schakeling |
|---|---|
| Eén lamp vanaf één plek bedienen | Enkelvoudige schakeling |
| Eén lamp vanaf twee plekken bedienen | Wisselschakeling |
| Twee lampen apart bedienen vanaf één plek | Serieschakeling |
| Eén lamp vanaf drie of meer plekken bedienen | Wissel- en kruisschakeling |
| Knop veert terug na indrukken | Drukcontact/pulsdrukker |
Vooral bij het vervangen van een bestaande schakelaar is dit belangrijk. Het aantal draden alleen vertelt namelijk niet altijd welk type schakeling aanwezig is.
Een gewone Gira lichtschakelaar aansluiten
Bij een eenvoudige lichtschakeling bedien je één lamp vanaf één plaats.
Het principe is:
voeding → schakelaar → lamp
De schakelaar onderbreekt de fase naar de verlichting. Bij een moderne Nederlandse installatie kom je hiervoor vaak een bruine fasegeleider en zwarte schakeldraad tegen.
De exacte aansluiting wordt bepaald door het Gira-basiselement dat je gebruikt. Kijk daarom naar de markeringen op het element en het bijbehorende officiële schema.
Een algemene werkwijze is:
- Schakel de betreffende groep uit.
- Stel met een tweepolige spanningstester vast dat de installatie spanningsloos is.
- Verwijder de afdekking en wip.
- Maak het basiselement voorzichtig bereikbaar.
- Controleer het artikelnummer en de klemmarkeringen.
- Bepaal welke geleider de fase en welke de geschakelde geleider is.
- Sluit de geleiders aan volgens het schema van het betreffende element.
- Controleer of de aders goed in de klemmen zitten.
- Plaats het basiselement netjes terug in de inbouwdoos.
- Monteer het afdekraam en de wip.
- Schakel de groep pas daarna weer in en test de verlichting.
Forceer een draad niet in een aansluiting waarvan je de functie niet kent.
Welke kleur draad gaat naar de Gira schakelaar?
Bij een moderne installatie geven de kleuren een belangrijke aanwijzing over de functie van een geleider.
| Kleur | Gebruikelijke functie |
|---|---|
| Bruin | Fase |
| Zwart | Schakeldraad |
| Blauw | Nul |
| Geel/groen | Beschermingsleiding/aarde |
Bij een eenvoudige lichtschakelaar worden doorgaans niet alle bovenstaande draden daadwerkelijk op het schakelcontact aangesloten. Een schakelaar onderbreekt normaal gesproken de fase naar de lamp.
Zie je een blauwe of geel/groene draad achter de schakelaar? Trek dan niet automatisch de conclusie dat deze op het schakelcontact moet worden aangesloten. In een inbouwdoos kunnen ook geleiders doorverbonden zijn naar andere delen van de installatie.
Ga bovendien nooit alleen op de kleur af. In oude woningen, verbouwde installaties en installaties waaraan eerder is gewerkt, kan de situatie afwijken.
Wat betekent L op een Gira schakelaar?
Op schakelmateriaal wordt de gemeenschappelijke aansluiting vaak met L aangegeven. Bij een eenvoudige schakeling wordt de fase volgens het aansluitschema op de daarvoor bedoelde klem aangesloten.
Bij een wisselschakelaar krijgt de gemeenschappelijke aansluiting een andere rol binnen de schakeling. Daarom kun je een aansluitschema van een gewone schakelaar niet zomaar gebruiken voor een wisselschakeling.
Kijk ook hier naar de markeringen van jouw specifieke Gira-element.
Waarom zitten er meerdere aansluitgaten op de schakelaar?
Wanneer je de achterkant van een Gira schakelaar bekijkt, zie je soms meer aansluitopeningen dan je verwacht.
Dat betekent niet dat iedere opening een andere functie heeft.
Sommige aansluitmogelijkheden horen bij dezelfde klem. Daarnaast verschilt de indeling per type basiselement. Een wisselschakelaar heeft bijvoorbeeld andere contacten nodig dan een eenvoudige schakelaar.
Kijk daarom naar de symbolen en klemindeling, niet alleen naar de positie van de gaten.
Eén lamp vanaf twee plekken bedienen
Kun je dezelfde lamp bijvoorbeeld zowel beneden als boven aan de trap bedienen? Dan heb je waarschijnlijk een wisselschakeling.
Je ziet dit ook vaak:
- bij een slaapkamer met bediening bij de deur en het bed;
- in een lange gang;
- bij een overloop;
- bij ruimtes met twee ingangen.
Een Gira wisselschakelaar heeft een gemeenschappelijk contact en contacten die binnen de wisselschakeling worden gebruikt om tussen beide schakelaars te verbinden.
Daarom kan de bedrading achter zo’n schakelaar ingewikkelder lijken dan bij een gewone lichtschakelaar.
Gira wisselschakelaar aansluiten
Bij een wisselschakeling werken twee schakelaars samen.
Schematisch ziet het principe er zo uit:
voeding → wisselschakelaar 1 ⇄ wisselschakelaar 2 → lamp
Tussen beide schakelaars lopen de benodigde verbindingen waarmee het schakelpad wordt gewijzigd. Afhankelijk van de stand van beide schakelaars ontstaat wel of geen gesloten stroompad naar de lamp.
Juist bij een wisselschakeling is het belangrijk om het officiële aansluitschema van het specifieke Gira-basiselement te volgen.
Gira wisselschakelaar vervangen
Wil je alleen een bestaande Gira wisselschakelaar vervangen? Maak dan voordat je iets loshaalt een duidelijke foto van de bestaande aansluiting.
Dat is een simpele stap die later veel gedoe kan voorkomen.
Leg ook vast:
- welke draad op de gemeenschappelijke klem zit;
- welke overige draden op welke gemarkeerde klem zitten;
- het artikelnummer van de oude schakelaar;
- het artikelnummer van de nieuwe schakelaar.
Ga er niet vanuit dat twee elementen met dezelfde vorm aan de voorkant ook elektrisch hetzelfde zijn.
Eén lamp bedienen vanaf drie of meer plekken
Kun je dezelfde verlichting vanaf drie plekken bedienen? Dan kan er sprake zijn van een schakeling met wisselschakelaars en een kruisschakelaar.
Bijvoorbeeld:
wisselschakelaar → kruisschakelaar → wisselschakelaar
Bij vier bedieningspunten kunnen er meerdere kruisschakelaars tussen de wisselschakelaars zitten.
Dit is ingewikkelder dan een normale wisselschakeling. Heb je zo’n bestaande installatie uit elkaar gehaald zonder vast te leggen hoe deze was aangesloten? Dan is het niet verstandig om op basis van draadkleuren te gaan gokken.
Gebruik het juiste aansluitschema of laat de bedrading doormeten.
Twee lampen bedienen met één Gira schakelaar
Heeft de schakelaar twee afzonderlijke wippen waarmee je twee lampen of lichtgroepen apart kunt bedienen? Dan heb je waarschijnlijk een serieschakelaar.
Een bekend voorbeeld is een woonkamer waarbij één deel van de schakelaar de plafondlamp bedient en het andere deel een tweede lichtpunt.
Hierbij moet één schakelaar dus twee geschakelde uitgangen kunnen bedienen.
Dat verklaart waarom je bij zo’n aansluiting meerdere geschakelde geleiders kunt tegenkomen.
Het principe is:
fase → serieschakelaar → lichtpunt 1 / lichtpunt 2
Ook hier geldt dat de klemindeling van het gebruikte Gira-basiselement leidend is.
Oude schakelaar vervangen door een Gira schakelaar
In de praktijk zal dit voor veel klussers de meest voorkomende situatie zijn. Er zit al een werkende lichtschakelaar, maar je wilt deze vervangen door nieuw Gira schakelmateriaal.
De grootste fout die je dan kunt maken is de oude schakelaar meteen loshalen.
Maak eerst foto’s.
Fotografeer de aansluiting vanuit meerdere hoeken zodat je later nog kunt zien welke geleider op welke klem zat.
Controleer vervolgens welk type schakelaar je vervangt.
Een gewone schakelaar moet worden vervangen door een element dat geschikt is voor dezelfde functie. Hetzelfde geldt voor een wissel-, kruis- of serieschakelaar.
Controleer vervolgens het aansluitschema van het nieuwe Gira-element. De aansluitklemmen hoeven namelijk niet op exact dezelfde plaats te zitten als bij het oude schakelmateriaal.
Neem niet blind de positie van de draden over
Stel dat de bruine draad linksboven in de oude schakelaar zat. Dat betekent niet dat deze bij de nieuwe Gira schakelaar ook linksboven moet.
De fysieke positie van een aansluiting is niet bepalend.
De functie en markering van de klem zijn bepalend.
Dit is vooral belangrijk wanneer je schakelmateriaal van een ander merk door Gira vervangt.
Gira schakelaar aansluiten met 2 of 3 draden
Er wordt regelmatig gezocht naar een Gira schakelaar met twee of drie draden. Het aantal zichtbare draden is alleen niet voldoende om te bepalen hoe je de schakelaar moet aansluiten.
Twee zichtbare geleiders kunnen bijvoorbeeld passen bij een eenvoudige schakelfunctie. Meerdere geleiders kunnen horen bij een wissel- of serieschakeling, maar ze kunnen ook onderdeel zijn van doorverbindingen in de inbouwdoos.
Daarom is:
“drie draden = sluit ze zo aan”
geen betrouwbare instructie.
Bepaal eerst:
- welke functie de schakelaar heeft;
- welk Gira-basiselement je gebruikt;
- welke functie iedere geleider heeft;
- wat het officiële schema voorschrijft.
Dat is veiliger én voorkomt dat je eindeloos verschillende combinaties probeert.
Gira schakelaar losmaken
Gira gebruikt bij veel basiselementen steek-/veerklemmen. Een draad kun je daarom niet altijd verwijderen door er simpelweg hard aan te trekken.
Bekijk eerst hoe de ontgrendeling van het betreffende element werkt.
Schakel uiteraard eerst de groep uit en stel spanningsloosheid vast.
Gebruik daarna de daarvoor bedoelde ontgrendeling bij de aansluitklem. Trek niet met veel kracht aan de installatiedraad. Daarmee kun je de ader of aansluiting beschadigen.
Controleer na het verwijderen of het blanke koper nog in goede staat is voordat je de draad opnieuw aansluit.
Hoe ver moet je de draad strippen?
Ook dit is geen maat die je voor ieder willekeurig schakelaarmodel moet gokken.
Controleer de technische informatie en eventuele stripmarkering van het gebruikte Gira-basiselement.
Te weinig strippen kan ervoor zorgen dat de aansluiting niet goed contact maakt. Te veel strippen kan juist zorgen dat blank koper buiten de klem zichtbaar blijft.
Controleer na het plaatsen daarom altijd visueel of:
- de ader voldoende diep in de klem zit;
- geen blank koper onnodig zichtbaar blijft;
- de isolatie niet op de verkeerde plek in het contact zit;
- de draad stevig vastzit.
Schakelaar terugplaatsen in de inbouwdoos
Is alles correct aangesloten? Duw het basiselement dan niet meteen met kracht terug.
Vouw de draden rustig in de inbouwdoos. Let erop dat er geen geleiders bekneld raken en dat aansluitingen niet onder onnodige mechanische spanning komen te staan.
Plaats vervolgens het element recht.
Daarna monteer je het afdekraam en de wip volgens het gebruikte Gira-systeem.
Pas wanneer alles correct en gesloten gemonteerd is, schakel je de groep weer in.
Test daarna de werking.
Bij een wisselschakeling test je beide schakelaars in verschillende standen. Bij een serieschakelaar controleer je beide lichtgroepen afzonderlijk.
Gira schakelaar werkt niet na aansluiten
Doet de verlichting niets? Haal dan niet direct draden los terwijl de installatie onder spanning staat.
Schakel eerst opnieuw de groep uit en stel spanningsloosheid vast.
Daarna kun je systematisch controleren wat er gebeurt.
| Probleem | Waar je als eerste naar kijkt |
|---|---|
| Lamp doet helemaal niets | Lamp, voeding en aansluitingen |
| Lamp blijft altijd branden | Schakeling en gebruikte klemmen |
| Wisselschakeling werkt maar vanaf één plek | Aansluitingen van beide wisselschakelaars |
| Eén lichtgroep werkt niet | Betreffende uitgang bij serieschakeling |
| Schakelaar reageert vreemd | Type element en aansluitschema |
| Draad blijft niet in klem zitten | Ader, striplengte en klem |
| Je weet niet meer waar de draden zaten | Niet gokken, bedrading laten vaststellen |
| Schakelaar wordt warm | Direct groep uitschakelen |
Lamp blijft continu branden
Wanneer een lamp na het vervangen van de schakelaar continu blijft branden, klopt de schakelfunctie waarschijnlijk niet zoals bedoeld.
Controleer het gebruikte element en vergelijk de aansluiting opnieuw met het juiste schema.
Blijf niet willekeurig draden omwisselen totdat het toevallig lijkt te werken.
Wisselschakeling werkt maar vanaf één kant
Kun je een lamp nog maar vanaf één van de twee schakelaars goed bedienen? Controleer dan beide schakelaars.
Het probleem kan bij één van de verbindingen tussen de twee schakelaars zitten, maar ook bij de gemeenschappelijke aansluiting.
Dit is precies een situatie waarbij een foto van de oude bedrading erg handig is.
Wanneer moet je niet zelf verdergaan?
Een schakelaar vervangen is op papier een kleine klus. De situatie achter de afdekking kan alleen een stuk ingewikkelder zijn dan verwacht.
Stop in ieder geval wanneer:
- je niet weet welke geleider de fase is;
- draadkleuren niet overeenkomen met wat je verwacht;
- bedrading beschadigd is;
- isolatie verkleurd of gesmolten is;
- je vonken of geknetter merkt;
- een schakelaar warm wordt;
- er onverwacht veel draden in de doos zitten;
- de installatie oud of onduidelijk aangepast is;
- je niet betrouwbaar kunt vaststellen dat de installatie spanningsloos is.
Laat de installatie in zo’n situatie controleren door iemand met de juiste elektrotechnische kennis.
Het artikelnummer is uiteindelijk belangrijker dan de kleur
Wil je een Gira schakelaar aansluiten, kijk dan eerst naar het basiselement en niet alleen naar de draden die uit de muur komen. Bepaal of je te maken hebt met een gewone lichtschakelaar, wisselschakelaar, serieschakelaar of een andere schakeling en zoek het bijbehorende artikelnummer op.
Gebruik vervolgens het officiële aansluitschema van dat Gira-element. Bruin, zwart, blauw en geel/groen geven in een moderne installatie belangrijke informatie, maar draadkleur alleen is nooit voldoende om een onbekende bestaande installatie veilig te beoordelen.
Vervang je een bestaande schakelaar? Dan is de beste voorbereiding verrassend simpel: maak duidelijke foto’s voordat je ook maar één draad loshaalt. Dat kan je later een hoop uitzoekwerk besparen.
9 september 2026