Lichtschakelaar aansluiten met 2 draden: welke draad waar?

Een lichtschakelaar aansluiten met 2 draden betekent bij een gebruikelijke Nederlandse installatie meestal dat je een bruine fasedraad en een zwarte schakeldraad tegenkomt. Bij een gewone enkelpolige schakelaar wordt de bruine draad normaal aangesloten op de aansluiting met L of P.

De zwarte schakeldraad komt op het schakelcontact dat naar de lamp loopt.

Toch kun je niet in iedere woning alleen op de kleuren vertrouwen. Vooral bij oudere of eerder aangepaste installaties kunnen de draden anders zijn uitgevoerd. Controleer daarom altijd eerst welk type schakelaar en welke bedrading je voor je hebt.

Welke draad moet waar bij een lichtschakelaar met 2 draden?

Wanneer uit de inbouwdoos één bruine en één zwarte draad komen, heb je waarschijnlijk te maken met een normale enkelpolige schakeling. De schakelaar onderbreekt daarbij de fase naar het lichtpunt.

Bij gangbare Nederlandse installaties hebben de draadkleuren de volgende functie:

De bruine draad voert normaal gesproken de fase naar de schakelaar. De zwarte draad loopt vervolgens vanaf de schakelaar naar het lichtpunt.

Wanneer je de schakelaar inschakelt, worden deze met elkaar verbonden en kan de lamp worden gevoed. Zet je de schakelaar uit, dan wordt deze verbinding onderbroken.

Hoe werkt een lichtschakelaar met twee draden?

Een gewone lichtschakelaar heeft een vrij eenvoudige taak: de elektrische verbinding naar de lamp openen of sluiten.

In een standaard schakeling loopt de fase naar de schakelaar. Vanaf de schakelaar loopt vervolgens een schakeldraad naar het lichtpunt.

Schematisch kun je dit zien als:

Voeding → bruine fasedraad → schakelaar → zwarte schakeldraad → lamp

De blauwe nuldraad loopt bij zo’n standaard schakeling niet via de gewone mechanische lichtschakelaar, maar naar het lichtpunt.

Wanneer de schakelaar aan staat, kan de stroomkring via de lamp worden gesloten. Wanneer je de schakelaar uitzet, onderbreekt de schakelaar de geschakelde fase.

Controleer eerst welk type lichtschakelaar je hebt

Niet iedere schakelaar werkt hetzelfde. Het is daarom belangrijk om eerst te bepalen welk type je voor je hebt.

Het aantal aansluitingen aan de achterkant kan hierbij een aanwijzing zijn, maar kijk vooral naar de markeringen en het aansluitschema van de fabrikant.

Enkelpolige schakelaar

Een enkelpolige schakelaar wordt gebruikt om één lichtpunt vanaf één plaats aan en uit te zetten.

Dit is de eenvoudigste situatie en meestal waar iemand naar zoekt met de vraag hoe je een lichtschakelaar met twee draden aansluit.

Wisselschakelaar

Met een wisselschakeling kun je één lichtpunt vanaf twee verschillende plaatsen bedienen. Denk bijvoorbeeld aan een lamp in de gang die zowel beneden als boven kan worden geschakeld.

Een wisselschakelaar heeft daarom meer aansluitmogelijkheden dan een eenvoudige enkelpolige schakelaar.

Sommige wisselschakelaars kunnen ook in een eenvoudige aan-uittoepassing worden gebruikt, maar volg daarbij het schema van de fabrikant.

Serieschakelaar

Een serieschakelaar, ook wel dubbele schakelaar genoemd, maakt het mogelijk om twee lichtpunten of lichtgroepen afzonderlijk vanaf dezelfde plaats te bedienen.

Je ziet dan meestal twee afzonderlijke bedieningsknoppen.

Dimmer

Een dimmer schakelt de verlichting niet alleen aan en uit, maar kan ook de lichtsterkte regelen.

De benodigde bedrading verschilt per dimmer. Sommige modellen werken zonder nuldraad bij de schakelaar, terwijl andere elektronische modellen een nuldraad nodig hebben.

Slimme lichtschakelaar

Bij slimme schakelaars is het nog belangrijker om naar het aansluitschema van de fabrikant te kijken.

Sommige slimme schakelaars hebben bijvoorbeeld aansluitingen voor:

• L;
• N;
• geschakelde uitgang;
• externe bediening.

Je kunt een standaardschema voor een mechanische schakelaar daarom niet automatisch gebruiken voor een slimme schakelaar.

Wat betekenen L, P, COM, 1, 2 en een pijltje?

Dit is een punt waarop het vaak misgaat. Je haalt de oude lichtschakelaar van de muur en ziet op de nieuwe schakelaar ineens letters en symbolen die je niet herkent.

De exacte betekenis hangt af van het merk en type schakelaar. Raadpleeg daarom altijd het aansluitschema dat bij de schakelaar hoort.

L op een lichtschakelaar

L staat normaal voor de faseaansluiting. Bij een eenvoudige schakeling wordt hier de permanente fase op aangesloten.

Bij een gebruikelijke Nederlandse installatie is dit normaal de bruine draad.

P op een lichtschakelaar

Bij sommige schakelaars wordt de gemeenschappelijke aansluiting met P aangeduid in plaats van L.

Ook hier moet je naar het specifieke schema van de fabrikant kijken.

COM op een lichtschakelaar

COM betekent common, oftewel de gemeenschappelijke aansluiting.

Deze markering kom je bijvoorbeeld bij bepaalde soorten schakelaars tegen.

1 en 2

De cijfers 1 en 2 kunnen verschillende schakelcontacten aangeven. Vooral bij wisselschakelaars zijn meerdere contacten nodig.

Neem daarom niet automatisch aan dat zwart altijd in aansluiting 1 moet. De juiste aansluiting hangt af van het type schakelaar en de toepassing.

Pijltje op een schakelaar

Fabrikanten gebruiken soms een pijlsymbool voor een geschakelde aansluiting.

Ook hier geldt dat het productschema leidend is.

Lichtschakelaar aansluiten met bruine en zwarte draad

Een bruine en zwarte draad is de gebruikelijke combinatie die je bij een eenvoudige lichtschakelaar kunt aantreffen.

In dat geval is normaal:

Bruin = permanente fase

Zwart = geschakelde fase richting het lichtpunt

Bij een standaard enkelpolige schakelaar wordt de bruine draad aangesloten op het gemeenschappelijke fasecontact, meestal aangeduid met L of P. De zwarte draad komt op het daarvoor bedoelde schakelcontact.

Controleer wel eerst of de situatie daadwerkelijk overeenkomt met een normale enkelpolige schakeling.

Wanneer een vorige bewoner zelf aan de installatie heeft gewerkt, kun je niet uitsluitend op de kleur vertrouwen.

Oude lichtschakelaar vervangen met 2 draden

Wil je geen nieuwe schakeling aanleggen, maar alleen een bestaande schakelaar vervangen? Dan heb je een voordeel: de bestaande aansluiting geeft informatie over hoe de schakeling is opgebouwd.

Werk desondanks zorgvuldig.

Stap 1: schakel de juiste groep uit

Schakel in de groepenkast de groep uit waarop de verlichting is aangesloten.

Controleer daarna of de verlichting niet meer werkt.

Alleen constateren dat de lamp niet brandt is echter geen volledige controle op spanningsloosheid. De lamp kan bijvoorbeeld defect zijn.

Stap 2: controleer de spanningsloosheid

Controleer met geschikt meetgereedschap dat de relevante delen daadwerkelijk spanningsloos zijn voordat je bedrading aanraakt of losneemt.

Weet je niet hoe je dit betrouwbaar controleert, laat de werkzaamheden dan uitvoeren door iemand met voldoende elektrotechnische kennis.

Stap 3: verwijder het afdekraam en de schakelaar

Verwijder het afdekraam en maak het schakelmechanisme voorzichtig los van de inbouwdoos.

Trek niet hard aan het mechanisme. De installatiedraden achter een schakelaar zijn vaak relatief kort.

Stap 4: maak een foto van de bestaande aansluiting

Maak voordat je draden losneemt een duidelijke foto waarop zichtbaar is:

• welke draad waar zit;
• welke markeringen bij de aansluitingen staan;
• hoe de draden door de inbouwdoos lopen.

Dit is een simpele stap die veel verwarring kan voorkomen.

Stap 5: vergelijk de oude en nieuwe schakelaar

Ga niet alleen af op de fysieke plaats van de aansluitingen.

Bij de oude schakelaar kan de fase bijvoorbeeld links hebben gezeten, terwijl de L-aansluiting op de nieuwe schakelaar op een andere plek zit.

Kijk daarom naar de functie en markeringen van de contacten, niet alleen naar hun positie.

Stap 6: controleer de staat van de bedrading

Bekijk de uiteinden van de draden voordat je ze opnieuw gebruikt.

Let onder andere op:

• beschadigde isolatie;
• verkleuring;
• brandsporen;
• beschadigd koper;
• losse of beschadigde aansluitingen.

Zie je zwarte verkleuring, gesmolten kunststof of andere tekenen van oververhitting? Sluit de nieuwe schakelaar dan niet zomaar aan, maar laat eerst bepalen waardoor de schade is ontstaan.

Stap 7: sluit aan volgens het schema van de nieuwe schakelaar

Bij een gebruikelijke enkelpolige schakeling met een bruine en zwarte draad gaat bruin naar het fasecontact, meestal L of P, en zwart naar het daarvoor bedoelde schakelcontact.

Volg hierbij altijd de instructies van de fabrikant van de nieuwe schakelaar.

Zorg dat er geen onnodig bloot koper buiten de aansluitklem zichtbaar blijft en controleer of iedere ader stevig in de bedoelde aansluiting zit.

Stap 8: monteer de schakelaar

Plaats de bedrading voorzichtig terug in de inbouwdoos zonder deze scherp te knikken of te beschadigen.

Monteer vervolgens het schakelmechanisme en zorg dat het recht zit. Daarna kunnen de bedieningsknop en het afdekraam worden geplaatst.

Stap 9: controleer de installatie

Pas wanneer alles correct is gemonteerd en afgedekt, kan de groep weer worden ingeschakeld.

Controleer vervolgens of de verlichting normaal aan en uit gaat.

Schakelt de automaat of aardlekschakelaar direct uit? Blijf deze dan niet herhaaldelijk inschakelen. Schakel de installatie weer uit en laat de oorzaak onderzoeken.

Nieuwe lichtschakelaar heeft 3 aansluitingen, maar ik heb 2 draden

Dit komt regelmatig voor.

Je haalt een oude schakelaar met twee aangesloten draden weg en ontdekt dat de nieuwe schakelaar drie aansluitmogelijkheden heeft.

Dat betekent niet automatisch dat je een draad mist.

Je hebt mogelijk een wisselschakelaar gekocht. Een wisselschakelaar kan meer contacten hebben omdat deze ook kan worden gebruikt in een schakeling waarbij één lamp vanaf twee plaatsen wordt bediend.

In sommige uitvoeringen kan zo’n schakelaar ook voor een eenvoudige schakelfunctie worden gebruikt.

Welke twee contacten je daarvoor nodig hebt, moet je uit het aansluitschema van de fabrikant halen. De aanduidingen kunnen per product verschillen.

Sluit dus niet willekeurig twee van de drie contacten aan om te kijken wat er gebeurt.

Lichtschakelaar aansluiten met twee zwarte draden

Komen er twee zwarte draden uit de inbouwdoos? Dan kun je niet dezelfde aanname doen als bij één bruine en één zwarte draad.

Zwarte installatiedraad wordt normaal als schakeldraad gebruikt. Twee zwarte draden kunnen bijvoorbeeld voorkomen bij een andere schakeling dan een eenvoudige enkelpolige aan-uitverbinding.

Denk aan een wisselschakeling waarbij een lichtpunt vanaf meerdere plaatsen wordt bediend.

Bepaal daarom eerst:

• welk type schakelaar aanwezig was;
• welke functie de schakelaar had;
• waar de betreffende aders naartoe lopen;
• hoe de oorspronkelijke aansluiting was uitgevoerd.

Verbind een zwarte draad niet automatisch met een contact alleen omdat de draad zwart is.

Lichtschakelaar met bruine en blauwe draad

Een bruine en blauwe draad bij een gewone lichtschakelaar verdient extra aandacht.

Bij de moderne Nederlandse kleurcodering is:

bruin = fase

blauw = nul

Een gewone mechanische enkelpolige lichtschakelaar heeft normaal gesproken geen nuldraad nodig om één lamp aan en uit te schakelen.

Zie je alleen bruin en blauw bij een schakelaar, dan moet je daarom niet automatisch aannemen dat blauw hier als normale schakeldraad wordt gebruikt.

Er kunnen verschillende verklaringen zijn. Misschien heb je geen gewone mechanische schakelaar voor je, is de installatie aangepast of zijn de draadkleuren niet volgens de verwachte functie toegepast.

Stel daarom eerst de werkelijke functie van de aders vast.

Heb je een blauwe draad nodig voor een lichtschakelaar?

Voor een traditionele enkelpolige mechanische lichtschakelaar is bij het schakelmechanisme normaal geen blauwe nuldraad nodig.

De schakelaar onderbreekt de fase. De nul loopt rechtstreeks naar het lichtpunt.

Dit verandert bij sommige elektronische apparaten.

Een slimme schakelaar, bewegingsmelder of ander elektronisch schakelapparaat kan bijvoorbeeld wél een nulaansluiting nodig hebben om de elektronica van stroom te voorzien.

Daarom moet je bij zo’n apparaat altijd het aansluitschema controleren.

Staat er op de nieuwe schakelaar een aansluiting N, dan is dat een belangrijk signaal dat je niet zonder meer het schema van een gewone mechanische lichtschakelaar kunt gebruiken.

Lichtschakelaar aansluiten met oude draadkleuren

Bij een oudere woning kunnen andere draadkleuren voorkomen dan bruin, blauw, zwart en geel/groen.

Daar moet je extra voorzichtig mee zijn.

In oudere installaties zijn onder andere groen, rood, grijs en zwart in andere functies toegepast dan je tegenwoordig gewend bent. Bovendien kan een installatie in de loop van tientallen jaren gedeeltelijk zijn aangepast.

Hierdoor kun je bijvoorbeeld oude en nieuwe bedrading binnen dezelfde woning tegenkomen.

De kleur van een oude draad is daarom onvoldoende bewijs voor de functie ervan.

Zie je oude kleuren? Ga dan niet simpelweg op internet zoeken naar “groene draad moet waar” en de draad op basis daarvan aansluiten.

Laat de functie eerst betrouwbaar vaststellen.

Wat als er geen bruine draad bij de schakelaar zit?

Geen bruine draad betekent niet automatisch dat de installatie verkeerd is.

Het kan bijvoorbeeld gaan om een andere schakeling, oudere bedrading of een situatie waarbij de fase op een andere plaats in de schakeling aanwezig is.

Ook bij wisselschakelingen kun je bij een bepaalde schakelaar een andere combinatie van draden aantreffen.

De juiste aanpak is daarom niet om een willekeurige andere kleur als fase te kiezen.

Bepaal eerst welk type schakeling je hebt.

Kan een wisselschakelaar met 2 draden worden aangesloten?

Een wisselschakelaar is ontworpen om tussen twee contacten te kunnen wisselen en wordt onder andere gebruikt wanneer één lamp vanaf twee plaatsen bediend moet worden.

Daardoor heeft een wisselschakelaar meer aansluitmogelijkheden dan een eenvoudige enkelpolige schakelaar.

Bepaalde wisselschakelaars kunnen ook voor een eenvoudige aan-uitfunctie worden toegepast. In dat geval worden niet noodzakelijk alle aansluitingen gebruikt.

Welke contacten nodig zijn, hangt af van het specifieke product.

Volg daarom het schema van de fabrikant en niet zomaar een willekeurige foto van een andere wisselschakelaar.

Lichtschakelaar werkt niet na aansluiten

Heb je de schakelaar vervangen en werkt de verlichting daarna niet zoals verwacht? Schakel de groep dan weer uit voordat je de montage opnieuw controleert.

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken.

Lamp doet helemaal niets

Controleer eerst de eenvoudige oorzaken. Is de lamp zelf in orde en staat de groep ingeschakeld?

Als dat zo is, kan de aansluiting van de schakelaar verkeerd zijn uitgevoerd of kan er elders in het circuit een probleem zitten.

Groep schakelt direct uit

Wanneer een installatieautomaat direct afschakelt nadat je de groep inschakelt, is er mogelijk sprake van een fout.

Blijf de automaat niet steeds opnieuw inschakelen.

Schakel de groep uit en controleer de installatie pas weer wanneer deze veilig spanningsloos is. Kun je de oorzaak niet duidelijk vinden, laat er dan een elektricien naar kijken.

Licht blijft altijd branden

Wanneer de lamp permanent blijft branden, kan de nieuwe schakelaar verkeerd zijn aangesloten of is mogelijk een verkeerd contact gebruikt.

Vergelijk de aansluiting opnieuw met het productschema.

Schakelaar wordt warm

Een gewone mechanische lichtschakelaar hoort bij normaal gebruik niet opvallend heet te worden.

Merk je duidelijke warmte, een brandlucht, verkleuring of gesmolten kunststof? Stop dan met het gebruik en laat de aansluiting controleren.

Veelgemaakte fouten bij een lichtschakelaar aansluiten

Een eenvoudige lichtschakelaar lijkt makkelijk, maar juist daardoor worden soms aannames gedaan die niet kloppen.

Welke draadkleuren worden gebruikt bij elektra?

Voor moderne Nederlandse installaties kom je bij dit soort werkzaamheden vooral de volgende kleuren tegen:

Bruine draad

Bruin wordt gebruikt voor de fasedraad. Deze voert de spanning naar een verbruiker of schakelaar.

Bij een gewone lichtschakelaar komt deze normaal op de faseaansluiting terecht.

Zwarte draad

Zwart wordt gebruikt als schakeldraad.

Bij een normale lichtschakeling loopt deze vanaf de schakelaar naar het lichtpunt. Wanneer de schakelaar wordt ingeschakeld, komt de zwarte schakeldraad onder spanning te staan.

Blauwe draad

Blauw wordt gebruikt als nuldraad.

Bij een traditionele enkelpolige mechanische lichtschakelaar loopt deze normaal niet via het schakelmechanisme.

Geel/groene draad

Geel/groen is bedoeld voor de beschermingsleiding.

Gebruik een geel/groene draad nooit als fase- of schakeldraad.

Wanneer kun je beter een elektricien inschakelen?

Een bestaande eenvoudige lichtschakelaar vervangen kan voor iemand met voldoende kluservaring overzichtelijk zijn. Toch zijn er situaties waarin je beter niet zelf verder kunt gaan.

Schakel professionele hulp in wanneer:

• je niet weet welke functie de draden hebben;
• de draadkleuren niet overeenkomen met de verwachte situatie;
• je oude en nieuwe draadkleuren door elkaar aantreft;
• bedrading beschadigd of verkoold is;
• de isolatie is gesmolten;
• er meer draden aanwezig zijn dan je verwacht;
• je niet weet welk type schakeling aanwezig is;
• de automaat na aansluiting blijft uitschakelen;
• de aardlekschakelaar afschakelt;
• de schakelaar opvallend warm wordt;
• je niet betrouwbaar kunt controleren of de installatie spanningsloos is.

Bij elektriciteit is gokken nooit een goede aanpak. Als de situatie afwijkt van het eenvoudige schema met een bruine fase en zwarte schakeldraad, zoek dan eerst uit waarom.

Controleer de schakeling voordat je iets aansluit

Bij een lichtschakelaar met twee draden is de meest voorkomende moderne situatie gelukkig overzichtelijk: de bruine draad is de fase en de zwarte draad is de schakeldraad richting de lamp.

Bij een gewone enkelpolige schakelaar wordt bruin normaal op L of P aangesloten en zwart op het daarvoor bedoelde schakelcontact.

Toch moet je altijd eerst controleren welk type schakelaar en welke bedrading je voor je hebt. Twee zwarte draden, oude draadkleuren, een blauwe draad of een schakelaar met drie aansluitingen kunnen betekenen dat je met een andere situatie te maken hebt.

Schakel daarom altijd de betreffende groep uit, controleer de spanningsloosheid en volg het aansluitschema van de fabrikant.

Wijkt de installatie af van wat je verwacht of kun je de functie van een draad niet betrouwbaar vaststellen, laat de aansluiting dan controleren door iemand met voldoende elektrotechnische kennis.